Geri Dönüşüm’e Farklı Bir Bakış: Geri Kazanım

Hepimiz “geri dönüşüm” kavramına ve konseptine az çok aşinayız. Peki ya ileri dönüşüm? 

İngilizce “upcycle” olarak bilinen, Türkçeye “ileri dönüşüm” olarak çevrilen bu kavramdan kısaca bahsederek yazıma başlamak isterim. Geri dönüşüm’ü, kullanım dışı kalan maddelerin tekrar tüketim döngüsüne katılmak üzere işlenmesi veya dönüştürülmesi olarak ele alırsak; geri dönüşümün alt başlıkları olarak “ileri dönüşüm” (upcycle) ve “aşağı dönüşüm” (downcycle) kavramlarını sıralayabiliriz.



Fotoğraf: Ready Made – Pexels

Nedir bu alt başlıkların daha özel olan amaç ve yöntemleri?

Kullanım dışı kalan malzeme ve ürünlerin geri kazandırılmasında enerji kullanmaksızın, ürünün var olan değerine denk veya var olandan  daha değerli bir ürün elde etme işlemine “ileri dönüşüm” deniyor. Ürünü, değerinden daha düşük değerde bir maddeye dönüştürmeye ise “aşağı dönüşüm”.

Bu bağlamda en çekici özelliğe sahip olan yöntemin daha sürdürülebilir olan ileri dönüşüm olduğunu siz de fark etmişsinizdir. Hem dönüştürme aşamasında enerji kullanımına ihtiyaç duyulmaması, hem de bir sınırlama olmaksızın defalarca uygulanabilir bir yöntem olması sebebiyle, ileri dönüşümün en tercih edilesi ve efektif yöntem olduğunu söyleyebiliriz. Öte yandan aşağı dönüşüm, ne kadar işe yarar olursa olsun bir noktada tıkanabilen bir yöntem. 

Örneğin, kağıttan bir maddenin aşağı dönüşümünü ele alalım. Geri dönüştürülmesine en aşina olduğumuz materyallerden biri olan kağıt, dönüştürülme sürecinde yeniden işlendiğinde orijinal kalitesini kaybeder. Kağıt hamurundaki liflerinin boyu kısalır. Bu da materyalin kalitesinin düşmesine sebep olur. Bu sebeple kağıt, genellikle düşük kalitede bir karton veya ambalaj kağıdı olarak dönüşüm sürecini tamamlar. Kağıt hamurundaki liflerin tekrar kısalamayacak boyuta gelene kadar işlenmesi de, bir kağıdın yaklaşık yedi kere geri dönüştürülmesiyle gerçekleşir. Yani kağıt ürünler çoğunlukla yedi defada fazla geri dönüştürülemezler ve çöp haline gelirler. Kağıt gibi plastik de, aşağı dönüşüm yöntemiyle geri kazandırılma sürecinde bir noktaya kadar ilerleyebiliyor ve sonrasında çöp oluyor. 

Kağıt ve plastiğin dışında diğer maddelerin de bu yöntemle geri dönüştürülmesinin belli bir ömrü var. İşte aşağı dönüşümün bu sürdürülebilir olmama sorunu ve işlenme sürecinde enerji tüketiminin gerçekleşmesi sebepleriyle, ileri dönüşümün daha anlamlı bir fark yarattığı söyleniyor. 

Üstelik ileri dönüşüm herkesin her koşulda uygulayabileceği bir yöntem. Örneğin; eski bir tişörtünüzü kırlente çevirdiniz,  kullanım dışı bir kotunuzdan duvar askısı/çanta tasarladınız veya çiçek aldığınız kasadan bir kahve sehpası yaptınız. Tüm bu kullanım dışı kalan maddelere yeni bir hayat vermiş oluyorsunuz. Üstelik hiçbir enerji kullanmadan ve doğada kalıcı bir iz bırakmadan. Verdiğim örnekler tanıdık geldi değil mi?

Pandemi süreciyle zaman kavramının bulunmazlığını yitirdiği bu dönemde hemen hemen herkes evinde birtakım üretimlere girişti.  Dikiş makinesi, örgü, iğne- iplik dehlizlerden çıkarıldı. Kimimiz resim yaptı, kimimiz seramik; kimimiz turşu kurdu, kimimiz kendi birasını/şarabını üretti. Sosyal medyada el emeği işler ve tasarımlar rağbet görmeye başladı. Moda da bu yönde evrildi. Bu sebeple Instagram’da, Pinterest’te tişört boyama, eski kotları şorta çevirme/ rengini değiştirme, şarap şişelerinden vazo; eski cd’lerden çanak yapma gibi pek çok içerik görmek mümkün. Yani ileri dönüşüm sadece minimalistlerin, marjinal azınlıkların benimsediği bir konsept değil; aksine popüler olan ve herkesin kendince uygulayabileceği bir konsept haline geldi. Aynı zamanda; modanın, tasarımların ve markaların tekdüzeleştiği, sokaklarda birbirine benzeyen insanlar görmeye başladığımız bu dönemlere yeni bir soluk getirebilecek bir eğlence. Dünya’nın dört bir tarafından içerik üreticileri, sosyal medyada ‘kendin yap’ (DIY- do it yourself) içerikleri üretmeye ve bu içerikler trend olmaya devam ediyor. 

Her koşulda ve herkes tarafından uygulanabiliyor olması akımın ulaşılabilirliğini ve uygulanabilirliğini kolaylaştırıyor. Dolayısıyla her geçen gün kitlesini artıyor. Böylece insanlar geri kazanım konseptiyle de tanışmış oluyorlar. Bu anlamda, ileri dönüşüm konseptinden ortaya çıkan bu akım, dünyada tüketimi azaltma ve atıkları geri kazandırma yolunda geleceğe dair ciddi bir değişim ve gelişim vadediyor. 

 

 

Kaynaklar 

https://blog.aegon.com.tr/geri-kazanim-dunyasi-ileri-donusum-geri-donusum-asagi-donusum/

http://upcycleturkey.com/ileri-donusum-upcycling-nedir/

https://www.yesilodak.com/geri-donusum-recycle-ve-ileri-donusum-upcycle-nedir-ve-aralarinda-ne-fark-vardir


Alakalı Paylaşımlar

Bir yorum bırak

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.