Mikroplastikler

suco

Plastik kirliliğini çözemeden bir de mikroplastikler mi çıktı, nereden çıktı bunlar yahu?

Mikroplastikler aslında boyutu 5 mm’den daha küçük olan plastik parçacıklarına deniyor. Hatta bazıları öyle küçük oluyor ki gözle görülmeyebiliyor. Ee, göz görmeyince de gönül katlanıyor. Ancak bu kadar kayda değer bir mesele olmasa son kırk yıldır bilim insanları sayısız araştırma yapıyor ve bilimsel makaleler yayınlıyor olmazlardı herhalde. Ne yazık ki durum ciddi, mikroplastikler boyundan büyük işlere kalkışıyorlar.

NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?

Bazı mikroplastik türlerini çeşitli amaçlar için biz üretiyoruz. Örneğin diş macunu, peeling gibi cilt bakım ürünlerinin içindeki o küçük sevimli renkli parçacıklar, diğer adıyla polietilen (PE) mikroboncuklar. Belki tüketici olarak bir çoğumuz kullandığımız bakım ürünlerinin içinde mikroplastikler olduğunu bilmiyoruz bile. Bilinçli tüketiciler olarak etiket okumanın önemini tekrar hatırlamış olduk.

Bir diğer mikroplastik çeşidi ise daha büyük plastik materyallere dönüştürmek üzere üretilen küçük yuvarlak plastik peletler. Ne yazık ki bazen taşıma esnasında bu peletler lojistik süreçlerindeki birtakım hatalardan ötürü okyanusa dökülebiliyor ya da kaybolabiliyor, bu şekilde doğaya karışıp ekosistemleri tehdit ediyor.

Belki de farkında olmadan mikroplastiklerin doğaya karışmasına sebep olduğumuz bir diğer yer çamaşır makinelerimiz. Nasıl mı? Sentetik battaniyelerin, kıyafetlerin vb. yıkanmasının ardından toplanan atık suyun litre su başına 100’den fazla sentetik lif yani mikroplastik içerdiği görülmüş. Yapılan bir araştırmaya göre bir ürün tarafından bir yıkama sırasında ortalama olarak yaklaşık 1900 mikroplastik lif parçacıkları atıldığı gözlemlenmiş.

Yukarıda bahsedilen mikroplastik örnekleri birincil mikroplastikler olarak nitelendiriliyor. İkincil mikroplastikler ise büyük plastik materyallerin sıcaklık, UV gibi çevresel faktörler sebebiyle bozulup parçalanarak 5 mm’den küçük plastik parçacıklara dönüşmesiyle oluşuyor. Örneğin plastik poşetler, pipetler, şişeler, balıkçı ağları gibi.

NERELERDE MİKROPLASTİK BULUNUYOR?

İlk kez 1970’li yıllarda denizin yüzeyinde küçük plastik parçacıklarının yüzdüğünün bir raporda yayınlanmasıyla birlikte dünya mikroplastiklerden haberdar oldu. Son zamanlarda okyanus ve denizlerdeki mikroplastiklerin yoğunluğunun hızla artmasıyla birlikte bu konudaki araştırmalar da hız kazandı. Bilindiği kadarıyla okyanus sirkülasyonu sebebiyle mikroplastikler yıllardır dünyanın dört bir yanına taşınıyorlar ve var olmaya devam ediyorlar. Yüzlerce tür deniz canlısının sindirim sisteminde ne yazık ki mikroplastikler tespit ediliyor ve sindirilemeyen bu cisimler organizma dışına atılmayıp canlıların yetersiz besin almalarına sebep oluyor. Balık ve diğer deniz canlılarını tüketen okuyuculara aynı zamanda mikroplastik de tükettiklerini söylemek yanlış olmaz.

Vejetaryen ve veganlar bu açıdan biraz daha şanslı olsalar da mikroplastiklerden o kadar kolay kurtulamayacaklar gibi görünüyor. Çünkü birçok softa tuzu markasında da mikroplastik tespit edildi. Yiyeceğimizi sardığımız ambalaj ya da plastik paketten ve içtiğimiz suyun pet şişesinden kopan mikroplastikler sıklıkla sindirim sistemimize giriyor. Hatta plastik biberonla beslenen bebekler de bu tehlikeyle karşı karşıyalar.

mikroplastik

Fotoğraf: Nataliya Vaitkevich – Pexels

Ben çok dikkat ediyorum, asla yediğime içtiğime plastik değdirmiyorum diyenlere şunu söylemek isterim ki mikroplastikler işini şansa bırakmıyor. Araştırmalara göre insan gözünün görebileceği en küçük parçacık yaklaşık 40 mikronken, 25 mikrondan daha küçük mikroplastikler insan vücuduna burun veya ağız yoluyla girebiliyor. Daha da ötesi beş mikrondan daha küçük olanların akciğer dokusuna geçebilme olasılığı var. Yani mikroplastikler yediğimiz içtiğimizde olmanın ötesinde soluduğumuz havada da bulunuyor!

MİKROPLASTİKLER SAĞLIĞA ZARARLI MI?

Bu konuda yıllardır araştırmalar devam ediyor ancak halen kesin bir sonuç yok. Fakat uzmanlar mikroplastiklerin insan sağlığına hiçbir zararının olmamasının mümkün olmadığı konusunda hemfikirler. Bu mikroplastik parçacıkların bazılarının potansiyel olarak BPA (Bisphenol A) sızdırabileceği biliniyor. Bisfenol maruziyetini erkeklerde ve kadınlarda doğurganlığın azalması ile ilişkilendiren çalışmalar var. Solunum yoluyla alınan mikroplastikler ise astımdan kalp krizlerine, çocukların hafızasını ve zekasını deforme etmeye kadar çok çeşitli sağlık etkileriyle ilişkilendirilmiş. Hızla büyüyen bir bilgi tabanına rağmen, mikroplastiklerin etkileri hâlâ değerlendiriliyor.

NELER YAPABİLİRİZ?

Uzmanlar sentetik tekstil ürünleri dahil olmak üzere üretilen plastikler arttıkça çevredeki mikroplastiklerin deartacağı konusunda bizleri uyarıyor ve mikroplastikler hakkında bilmediğimiz daha çok fazla şeyin var olduğunu ekliyorlar. Bu sebeple plastik kullanımını azaltmak yapılabilecek en doğru çözüm olacaktır. Özellikle tek kullanımlık plastikler (poşet, çatal, kaşık, pipet, şişe vb.) kullanmayı tamamen bırakmalıyız.

Bazı okuyucuların aklına geri dönüşüm ve biyoçözünür plastikler alternatif çözüm önerileri gibi gelebilir ancak geri dönüşüm yalnızca plastiğin mikroplastiklere dönüşme sürecini biraz geciktirmeye yarıyor. Piyasadaki biyoçözünür olduğu iddia edilen plastiklerin çoğu ise ne yazık ki birer pazarlama stratejisi. Uygun fiziksel şartlar altında gözle görülemeyecek kadar küçük parçacıklara ayrılıyor ancak polimer yapısını korumaya devam ediyor, tam çözünme ne yazık ki gerçekleşmiyor. Biyoplastik de olsa geri dönüştürülmüş de olsa plastik plastiktir. Mikroplastikleri azaltmanın tek yolu plastik üretiminin ve kullanımının azaltılmasından geçiyor. Eğer siz de günlük hayatınızdan, gardırobunuzdan, mutfağınızdan, tatil için hazırladığınız valizden plastikleri çıkarmak ve alternatifleriyle değiştirmek istiyor ancak bu konuda önerilere ihtiyaç duyuyorsanız bu ayın teması olan ‘Plastiksiz Temmuz’ blog yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Sağlıklı, sürdürülebilir ve plastiksiz günlere…

 

Kaynaklar:

https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/12079/brochure-microplastics.pdf?sequence=1&amp%3BisAllowed=

https://mikroplastik.org/mikroplastik-nedir/

http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/duyurular/halkayonelik/mikroplastik.pdf

https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/plastic-planet-health-pollution-waste-microplastics

https://www.washingtonpost.com/health/youre-literally-eating-microplastics-how-you-can-cut-down-exposure-to-them/2019/10/04/22ebdfb6-e17a-11e9-8dc8-498eabc129a0_story.html

https://www.nationalgeographic.com/environment/article/microplastics-pollution-falls-from-air-even-mountains

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.